RIIKKAIDGASKASAŠ BOAZODOALLOGUOVDDÁŠ – RAHPAN ČAKČAMÁNU 2.B. 2005

September 2, 2015 • Svein MathiesenBlog, EALLU, ICR/WRH, Nomadic Herders

 

Gielda- ja guovloministtar Erna Solberg bokte

Buorre lágideaddjit, guossit ja oasseváldit!

Lea illun munnje, sihke sáme- ja minoritehtaministtarin, Norgga ráđđehusa bealis rahpat ođđa Riikkaidgaskasaš boazodoalloguovddáža Guovdageainnus. Dát19_73-sak1a-bilde3 guovddáš buktá ođđa dimenšuvnna ovttasbargui min ja sámi beroštumiid gaskka, Árktalaš Ráđis ja Barentsovttasbarggus.

 

Ráđđehusa oainnu mielde lea dehálaš ahte boazoálbmogat ja daid searvvit dovdet lagas oktavuođa guovddážii. Mii leat danin deattuhan ahte guovddáš ásahuvvo ja jođihuvvo ovttas Máilmmi Boazoálbmogiid Servviin. Mis lea leamaš beroštupmi joatkit ja nannet boazodoalu rájáidrasttideaddji ovttasbarggu. Sámi boazodoallu álggahuvvui mihá ovdal go mii mearrideimmet riikkarájáid, ja dalle lea dehálaš ahte gávdno rájáidrasttideaddji ovttasbargu boahtteáiggis. Danin leat sihke Ruošša, Suoma, Ruoŧa ja Norgga boazodoalloservviin ovddasteaddjit guovddáža stivrras, ja searvvit leat dainna lágiin bovdejuvvon oasálastit guovddáža ovdánahttimis ja doaimmain ovddosguovlluid.

Guovddáža ásaheapmi lea oassi Norgga áigumušain joatkkit ja nannet boazodoalu riikkaidgaskasaš ovttasbarggu, man ealáhusa ovddasteaddjit álggahedje 15 jagi dás ovdal. Ovttasbargu guoská dál 20 iešguđet čearddalaš álbmotjoavkkuide ja álbmogiidda, geat barget boazodoaluin viiddis geográfalaš guovlluin 3 máilmmiossodagain oktiibuot 9 stáhtain, Kinna ja Mongolia rájes nuortan gitta Alaskai ja Kanadai oarjin.

 

Guovddáš galgá leat čanastatbáiki dieđuid, vásáhusaid ja máhtu juohkimis ja gaskkusteamis máilmmi boazoálbmogiid gaskka, ja boazodoalu ja máilmmi gaskka. Mii dárbbašat buohkat oahppat eambbo árktalaš ja subárktalaš boazodoalu birra.

 

Mun lea ilus ahte mu oasálastin dál sáhttá leat duođaštussan dasa ahte guovddáš juo ásadettiin lea gávdnan iežas gulahallanneavvu. Lea somá munnje oasálastit interneahta bokte ja rahpat guovddáža Guovdageainnus vaikko ieš fysalaččat lean 200 miilla eret Guovdageainnus.

 

Lea erenoamáš somá oažžut duođaštuvvot ahte guovddáš, mii ovddasta árbevirolaš ealáhusa, váldá atnui ođđa teknologiija. Ođđa teknologiija ii lea ođas ealáhussii, geahča mat ovdamearkka dihte giikana, skohtera ja bievlavuodjinfievrruid, maid ealáhus leat váldán atnui.

 

Nugo diehtit lea boazodoallu, mii lea sirkumpolára ealáhus marginála árktalaš guovlluin, ovdánahttán iežas árbevirolaš máhtu ja heivehemiid. Ealáhusa doaimmaid oktavuođas leat boazoálbmogat áiggiid čađa čohkken vásáhusaid ja dehálaš máhtu, mii lea vuođđun ealáhusa doaibmavugiide luonddu, dálkkádaga ja birrasa dáfus, elliid ja elliidsuodjalus ja luondduriggodagaid ávkkástallama ja hálddašeami dáfus. Jos ii livččii ávkkástallama dán erenoamáš árbevirolaš máhtu, de livččii leamaš váttis dahje veadjemeahttun boazoálbmogiidda lihkostuvvat ealáhusain, erenoamážit go jurddašat makkár luonddubeales eavttuiguin ealáhus jođihuvvo.

Árbevirolaš máhttu lea hárve čálalaččat vurkejuvvon, muhto sirddihuvvon njálmmálaččat buolvvas bulvii. Okta dehálaš bárgu guovddážis lea duođaštit árbevirolaš máhtu iešguđet guovllus. Beare dávjá vásihat mii ahte dákkár árbevirolaš máhttu jávká min servodagas danin go mii leat gávdnan eará vugiid mo vurket máhtu dál go dan mii lea leamaš árbevirolaš. Lihkka dehálaš lea ahte árbevirolaš máhttu juhkkojuvvo ja dahkko dovddusin álgoálbmogiid gaskka. Lea erenoamáš mearrideaddjin ahte máhttu dohkkehuvvo ja váldo atnui oahpahusvuogádagain, dutkamis ja erenoamážit almmolaš hálddašeamis. Mii leat beare unnán váldán atnui boazodoalu iežas vásáhusaid ja máhtu iežamet boazodoallohálddašeamis Norggas daid maŋimuš 30 jagis. Ulbmil berret leat ahte boahttevaš buolvvat oidnet ahte álgoálbmogiid árbevirolaš máhtu árvu lea dehálaš gealbun biebmoháhkamis luonddus ja luonddu, dálkkádaga ja birashálddašeamis. Ulbmil berre maid leat oažžut buoret ja riektáset hálddašeami álgoálbmotealáhusain ja dain guovlluin gos álgoálbmogat ásset.

 

Dáigguin sániiguin raban Riikkaidgaskasaš boazodoalloguovddáža. Mun sávan guovddáža stivrrii, boazoálbmogiidda ja sin servviide ja eará bargoguimmiide lihkku bargguin ovddosguovlluid.

 

19_73-sak1a-bilde2

 

Related Posts

Share..